Zaćma wtórna to zmętnienie tylnej torebki soczewki po przebytej operacji zaćmy. W trakcie zabiegu usuwa się naturalną, zmętniałą soczewkę, a cienka torebka pozostaje jako podparcie dla sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Z czasem resztkowe komórki nabłonka soczewki mogą namnażać się na powierzchni torebki. Powstają perliste ogniska i pasma włóknienia, które rozpraszają światło. Efektem jest ponowne zamglenie obrazu. To nie jest nawrót pierwotnej zaćmy, lecz odrębny problem pooperacyjny.
Najczęstsze objawy zaćmy wtórnej
Pacjenci zwykle zgłaszają stopniowe pogarszanie ostrości widzenia do dali i do bliży. Coraz trudniej czytać przy słabszym świetle. Pojawiają się aureole wokół świateł, zjawiska olśnienia, utrata kontrastu i wrażenie jakby szyba była zaparowana. Objawy przypominają te sprzed operacji, dlatego często mówi się potocznie, że zaćma wróciła.
Co sprzyja powstawaniu zaćmy wtórnej?
Ryzyko rośnie, gdy pacjent jest młodszy, ponieważ jego komórki intensywniej się dzielą. Znaczenie ma również budowa oka, zwłaszcza wysoka krótkowzroczność. Duże znaczenie mają parametry sztucznej soczewki i technika chirurgiczna. Soczewki z ostrą, kwadratową krawędzią optyczną oraz z materiału hydrofobowego akrylu sprzyjają szczelnemu przyleganiu torebki do implantu, co utrudnia migrację komórek. Wpływ ma też dokładne oczyszczenie mas korowych i równomierne nakrycie krawędzi optyki brzegiem torebki.
Jak sprawdzić, czy to zaćma wtórna?
Rozpoznanie stawia okulista podczas badania w lampie szczelinowej. W oświetleniu wstecznym widoczne są perliste komórki i pasma zmętnień na tylnej torebce. Badanie ostrości wzroku i kontrastu pomaga ocenić wpływ zmętnienia na funkcję widzenia. W razie potrzeby lekarz różnicuje dolegliwości z innymi przyczynami pogorszenia widzenia po operacji, między innymi z suchością powierzchni oka, obrzękiem plamki lub zmętnieniem samej soczewki wewnątrzgałkowej.
Leczenie laserowe zaćmy wtórnej
Standardem leczenia jest kapsulotomia tylna laserem Nd YAG. Zabieg wykonuje się ambulatoryjnie. Źrenicę poszerza się kroplami, a powierzchnię oka znieczula. Okulista kieruje krótkie impulsy lasera w centrum zmętniałej torebki i tworzy niewielkie okienko, przez które światło ponownie wpada swobodnie do oka. Poprawa ostrości widzenia jest zwykle szybka i wielu pacjentów dostrzega ją w ciągu pierwszej doby. Po zabiegu stosuje się krople przeciwzapalne, a lekarz kontroluje ciśnienie wewnątrzgałkowe i dno oka.
Skuteczność i możliwe powikłania
Kapsulotomia Nd YAG jest skuteczna u większości chorych. Najczęstsze przejściowe dolegliwości to męty w polu widzenia i krótkotrwały wzrost ciśnienia w oku. Rzadziej zdarzają się zapalenie przedniego odcinka, obrzęk plamki lub uszkodzenie powierzchni soczewki wewnątrzgałkowej. Ryzyko odwarstwienia siatkówki jest niskie, lecz wyższe u osób z wysoką krótkowzrocznością. Nagłe błyski, gwałtowny wysyp mętów lub zasłona w polu widzenia wymagają pilnego kontaktu z okulistą.
Zalecenia po kapsulotomii
Po zabiegu większość aktywności można podjąć szybko. Należy stosować przepisane krople, unikać uciskania gałki ocznej i zgłosić się na kontrolę według wskazań. Przez kilka dni lepiej unikać intensywnego wysiłku i zadbać o higienę powierzchni oka. U części pacjentów przez krótki czas mogą pojawiać się męty. Zwykle ustępują samoistnie.
Czy można przeciwdziałać zaćmie wtórnej?
Skuteczna profilaktyka zaćmy wtórnej dotyczy głównie etapu operacji. Obejmuje dobór odpowiedniej soczewki wewnątrzgałkowej, technikę zapewniającą równe nakrycie krawędzi optyki oraz staranne usunięcie mas korowych. Po stronie pacjenta nie ma kropli ani suplementów, które udowodniono, że zapobiegają powstawaniu zmętnień torebki. Dobra kontrola pooperacyjna i szybka reakcja na pierwsze objawy pozwalają jednak wrócić do dobrej ostrości dzięki kapsulotomii, zanim zamglenie stanie się bardzo uciążliwe.
Najczęstsze pytania pacjentów dotyczące zaćmy wtórnej
Czy zaćma może wrócić po operacji?
Nie wraca pierwotna zaćma, ponieważ naturalna soczewka została usunięta. Może natomiast pojawić się zaćma wtórna, czyli zmętnienie tylnej torebki. Leczenie laserowe przywraca przejrzystość osi widzenia.
Jak często występuje zaćma wtórna?
Częstość zależy od wieku, budowy oka, typu implantu i techniki operacyjnej. To jedno z częstszych powodów pogorszenia widzenia po udanej operacji zaćmy, a jednocześnie problem, który leczy się szybko i skutecznie.
Czy kapsulotomia boli?
Zabieg wykonuje się po znieczuleniu kroplami. Trwa krótko i zwykle nie jest bolesny. Poprawa widzenia bywa zauważalna w ciągu pierwszej doby.
Czy zaćma wtórna może pojawić się ponownie po laserze?
W zdecydowanej większości przypadków kapsulotomia rozwiązuje problem trwale. Ponowne istotne zmętnienia zdarzają się rzadko.
Dlaczego warto leczyć zaćmę wtórną?
Zaćma wtórna jest częstym, ale dobrze rozpoznanym powikłaniem po operacji zaćmy. Objawia się ponownym zamgleniem, olśnieniami i spadkiem kontrastu. Rozpoznanie stawia okulista podczas badania w lampie szczelinowej. Leczenie kapsulotomią tylną laserem Nd YAG jest szybkie, skuteczne i bezpieczne. Najważniejsze decyzje profilaktyczne podejmuje się w trakcie pierwotnej operacji, jednak nawet w razie wystąpienia zmętnień można sprawnie odzyskać ostrość widzenia.
